Ataç ve Tenkit

 

Rasim Özdenören'in "Ataç Eleştirmeci Miydi? yazısının olduğu Türk Dili mecmuasının Eylül 2014 sayısı.

Rasim Özdenören’in “Ataç Eleştirmeci Miydi? yazısının olduğu Türk Dili mecmuasının Eylül 2014 sayısı.

Türk Dili mecmuasının Eylül 2014 sayısında Nurullah ATAÇ özel bölümü var. Ataç hakkında yazılar bu sayıda. Mevzu Ataç olunca tenkit meselesi mutlaka ruznameye (gündeme) geliyor.

Bundan birkaç ay evvel Edebiyat İlmi serlevhalı (başlıklı) bir yazı yazmıştım. İçtimaî (sosyal) ilimlerden saydıkları edebiyatın ilim olarak telakki edilmesini niçin anlayamadığımı anlatmıştım. Edebiyatı lisan, musiki, riyaziyât (matematik), hendese (geometri) vesaire gibi bir ilim olduğunu kabul edip tenkidin de nesnel olmasını bekleyen bir kısım zevat var. Türk Dili mecmuasında Rasim ÖZDENÖREN bu zevattan.

Tenkidin zamanında çok tartışıldığını Ataç’ın yazılarından öğrendim. 1940’lı, 50’li yıllarda bu biraz makul geliyor. Çünkü kabul etsek de etmesek de yeni bir harsın (kültürün) binaenaleyh yeni bir edebiyatın, cumhuriyet edebiyatının teşekkül ettiği yıllar. Tenkidin, münekkidin bu yıllarda tartışılması çok tabii. Ama üstünden altmış sene geçtikten sonra Ataç’ın münekkit olup olmadığının tartışılması doğrusu beni şaşırtıyor.

Nesnel tenkidin mümkün olup olmadığını tartışan binlerce makale vardır. Müderrisler (akademisyenler) bazen çok lüzumsuz işlerle iştigal ediyorlar. Tenkit dediğimiz şey 2+2=4 gibi kesin neticeler veriyor mu bize? Vermiyor. O zaman bu çırpınışlar neyin nesi? Bırakın, tenkit Dediğimiz nev’ (tür), benzer zevkteki insanların paylaşım nevi olsun. Ataç tam da bunu yapmıyor mu? Bir roman neşrolunuyor. Ataç okuyor, diyor ki olmamış, şurasını beğenmedim, burasını beğenmedim. Onunla benzer zevklere sahip bir kâri (okur) da bahsi geçen eser hakkında sevip sevmeyeceği hakkında bir fikir edinmiş olur. Yine Nurullah Ataç gibi bir münekkit beğendim, olmuş, şurası bilhassa pek güzel gibi tespitlerde bulunursa kâri bu sefer de zevkle okuyacağı bir eser öğrenmiş olur. Hatta okurken münekkidin dikkat çektiği Noktaları daha özenli okur. Sair zamanda okurken göremediği noktaları bu vesile ile görür. Buna kendimden bir misal vereyim. Ataç, Sabahattin EYÜBOĞLU’nun Mavi ve Kara isimli deneme kitabını umumiyetle beğendiğini ama her mevzuu mavi veya kara yani iyi veya kötü diye keskin hudutlara ayırdığını, hakikatin ise böyle olmadığını, bir meselenin, fikrin, nazariyenin hatalı, kötü tarafları olabileceği gibi doğru ve güzel taraflarının da olabileceğini söylüyor. Ben, Ataç’ın bu tenkidinden sonra okudum Mavi ve Kara’da hakikaten Sebahattin EYÜBOĞLU’nun her şeyi ya mavi ya da kara tasnifine soktuğunu gördüm. Ataç’ı okumasaydım da belki bu intiba yine uyandırdı ama Ataç sayesinde daha kolay daha bariz ortaya çıktı.

Nurullah Ataç

Nurullah Ataç

Bütün bunları bir kenara bırakalım. Sadece Ataç’ın mı yoksa nesnel tenkit yazanların mı daha tesirli olduğuna bakalım. Zamanında menfi cihette de olsa Ataç tarafından tenkit edilmek bir başarı sayılıyor. Şairler yazarlar Ataç’ın sözlerine kulak kabartıyorlar. Bu hürmet sizce nereden geliyor? Ataç’ın üst perdeden konuşmaya çalışmadan zevki doğrultusunda sağlam mantık dokusuyla yazdığı yazılarından geliyor. Ataç dile zarar vermiş; şairlere, yazarlara kötü tavsiyeler vermiş olabilir. Ama bütün bunlar onun itina ile yazdığı yazılarla insanları fikirlerine inandırmayı başardığı hakikatini ortadan kaldırmaz. Ataç öz dil diye bir saçmalığa çok hizmet etti, evet. Ama öz dile muhalif olanlar da bir zahmet bu harekete karşı koyabilecek ciddiyette çalışmalar yapsalardı.

Mevzuu dağıtmayalım, toparlayalım. İster kabul etsinler ister etmesinler, gelecek nesiller Ataç’ı, Ahmet Hamdi’yi, Suut Kemal’i ve onlar gibilerini okuyacaklar. Nesnel olduğu iddia edilen tenkit benzeri yazıları da ya edebiyat tarihçileri ya da yazıları yazanların eşi dostu olur, hatta methiyeler düzer. Nitekim Nâdanlar eder sohbet-i nâdânla telezzüz / Dîvânelerin hem-demi dîvâne gerekdir diyor Ziyâ Paşa.

Onur BÜLBÜL

Edebiyat İlmi yazımı okumak için buraya
Rasim Özdenören’in yazısını okumak için buraya tıklayabilirsiniz.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s