Gazetedeki Bir Kelime

Nurullah Ataç

Nurullah Ataç

Uzun bir aradan sonra tekrar gazete okumaya başladım. Gazetedeki yazıların güzelliği bir yana süreli neşriyatı takip etmek bana çok zevk veriyor. Her gün gidip gazete alıp bir önceki günün mütalaalarına cevaplar veya ilaveler okumak çok güzel. Bazı gazetelerin haftalık mecmua şeklinde ilaveleri de oluyor. Bunları takip etmek de güzel.

Günümüzde gazetecilik maalesef eskisi kadar kültür sanat faaliyeti olarak görülmüyor. Gazete okuyucusunun vasıflarının gün-be-gün düştüğünü, bol yazılı sayfalara tahammülün azaldığını düşünürsek gazetelerin fotoğraf albümü haline gelmelerine taaccüp etmemek lazım. Gazeteleri tenkit ederken seviyeyi düşüren amilleri kabul edip bunları göz önünde tutmakta fayda var. Lakin ne olursa olsun gazetenin bir devirde kat ettiği yola bakınca üzülmemek elde değil. Mesela büyük denemecimiz Nurullah Ataç’ın çok sevilen yazılarının büyük bir kısmı gazetelerde neşrolunmuştur. Hatta gazete yazılarını topladığı kitabının başında yazıları her gün gazeteden kesip biriktiren arkadaşına teşekkür eder. Sadece Nurullah Ataç değil tabii, yine büyük denemecimiz Suut Kemal Yetkin de gazetede yazmaktadır.

Nurullah Ataç'ın bahsettiğim teşekkür ile başlayan kitabı

Nurullah Ataç’ın bahsettiğim teşekkür ile başlayan kitabı

Nurullah Ataç’ı zikredip dil mevzuuna girmemek     olmaz. Benim maksadım zaten gazete ve dil               meselesini bir yazıda toplamak. Çünkü 16 Mart Pazartesi tarihli Cumhuriyet gazetesinin   okurlardan gelen mektuplara yer verilen köşesinde “Türkçeye Özen Gösterin” başlıklı       bir paragraflık yazı vardı. Bir dilci olarak hemen okudum. Yazıyı gazeteye gönderen           okur gazetede nesil yerine Fransızca menşeli jenerasyon kelimenin kullanılmasını             ayıplamış. Okur temsilcisi Güray Öz de kendisine hak vermiş. Lakin Güray Bey nesil   değil de bu manada dil inkılabı sonrasında kullanılmaya başladığı anlaşılan kuşak   kelimesini meslektaşlarına tavsiye ettiğini söylemiş.

Siyasi emellerle dile müdahale etme demek olan dil inkılabına pek çok sebepten karşı       çıkıyorum. Dil inkılabının mahzurları müstakil bir yazının mevzuu olabilir. Ben şimdi       nesil yerine kuşak demenin hatalı taraflarından bahsedeceğim.

Nesil kelimesi Arapça menşelidir. Arapçadaki kökü “ne-se-le” doğurmak demektir.   Bugün de Arapçada nesil, bizdeki manasıyla yaşamaktadır.

Kuşak kelimesinin ise Türkçede seyri biraz gariptir. Kelime karşımıza ilk defa Divanü Lugati’t-türk’te kurşağ olarak çıkmaktadır ve buradaki manası kemerdir. Yani kelime günümüzdeki ilk manasıyla geçmektedir. Daha sonraki tarihlerde yine kurşak ve kuşak olarak eserlerde görülür. Mesela Dede Korkut’ta “oğlan ata biner, kılıç kuşanır oldu” şeklinde fiil haline rastlanır. Dikkat edilirse kelime hep bele bağlanan şey yani kemer ve yine bele bağlama manasında kullanılmıştır.

Kuşağı nesil için kullanmak zorlama olmaktan öte dile gayr-i ilmi bir hareketle müdahale etmektir. Ne kadar zorlama olduğunu anlamak için Kubbealtı Lügati’ne ve Türk Dil Kurumu’nun Büyük Türkçe Sözlük’üne bakılabilir. Kelimenin nesil manası Kubbealtı’nda dördüncü, TDK’da ise tam dokuzuncu sıradadır.

Dilimizdeki kelimelerin menşeine takılmanın abesle iştigal olduğunu düşünüyorum. Öz dil diye bir şeyin olamayacağına hala inanmamış insanlar var ise meseleyi idrak etsinler de Türkçe için daha içi dolu çalışmalar yapılsın. Şimdi benim garp dillerinden alınan kelimelere karşı çıkmamı hatırlatabilirsiniz. Evet, ben onlara karşı çıkıyorum ama yabancı bir lisandan alındıklarından değil yabancı bir kültürden (hars desek olmaz mı?), yabancı bir harstan alındıkları için karşı çıkıyorum. Dilin evvela medeniyet meselesi olduğunu bilmek lazım. Her ne kadar dil hakkındaki fikirlerine katılmasam da Nurullah Ataç bu hakikati fark ederek dil tarihimizde ve hususi üslubuyla edebiyatımızda mühim bir yer edinmiştir.

Onur BÜLBÜL

Ben lügatlere kendim bakacağım derseniz:
Kubbealtı Lügati
Büyük Türkçe Sözlük

Nurullah Ataç hakkındaki yazım için:
Ataç

Son olarak, Ataç’ın kitaplarına ulaşmak için:
Ataç Külliyatı

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s